بیماری برگر چیست و چگونه باعث زخم در پا میشود؟
مقدمه
بیماری برگر که با نام علمی Thromboangiitis Obliterans (TAO) شناخته میشود،
یک بیماری التهابی و انسدادی عروق است که بیشتر شریانهای کوچک و متوسط دست و پا را درگیر میکند.
این بیماری ارتباط بسیار قوی با مصرف تنباکو دارد و تقریباً همیشه در افرادی دیده میشود
که سیگار، قلیان، پیپ یا سایر فرآوردههای دخانی را مصرف میکنند.
یکی از مهمترین پیامدهای بیماری برگر، کاهش شدید خونرسانی به انگشتان پا و در نتیجه ایجاد زخم ایسکمیک است؛
زخمی که اگر بهموقع تشخیص داده نشود میتواند به گانگرن و حتی قطع عضو منجر شود.
در این مقاله بررسی میکنیم بیماری برگر چیست، چرا باعث زخم پا میشود، چه علائمی دارد و چه زمانی باید برای درمان آن اقدام کرد.
بیماری برگر چیست؟
بیماری برگر نوعی واسکولیت یا التهاب عروق است که در آن رگهای کوچک و متوسط دچار التهاب، لخته و انسداد میشوند.
برخلاف بسیاری از بیماریهای عروقی دیگر، برگر بیشتر در افراد جوان و میانسالِ مصرفکننده دخانیات دیده میشود.
این بیماری معمولاً دستها و پاها را درگیر میکند، اما درگیری پا شایعتر است
و اغلب با علائمی مثل سردی پا، درد، کاهش نبض و زخم انگشتان آغاز میشود.
نکته مهم این است که برگر یک بیماری ساده پوستی یا یک زخم معمولی نیست؛
بلکه یک مشکل عروقی است که از داخل رگها شروع میشود و در نهایت به بافت پوست و عضله آسیب میزند.
چرا بیماری برگر باعث زخم در پا میشود؟
مکانیسم اصلی ایجاد زخم در بیماری برگر، ایسکمی است. ایسکمی یعنی کاهش شدید جریان خون به بافت.
وقتی خون کافی به پا نمیرسد، اکسیژن و مواد مغذی لازم هم به سلولها نمیرسد. در نتیجه:
1. بافت پوست ضعیف میشود
2. ترمیم زخمهای کوچک مختل میشود
3. حتی خراشها و آسیبهای جزئی به زخم باز تبدیل میشوند
4. زخم بهتدریج عمیقتر شده و ممکن است به گانگرن برسد
به همین دلیل، در بیماری برگر حتی یک تاول کوچک، فشار کفش یا خراش سطحی روی انگشت پا میتواند
به زخمی دردناک و ماندگار تبدیل شود.
این زخمها معمولاً ایسکمیک هستند؛ یعنی علت اصلی آنها کمبود خونرسانی است، نه فقط عفونت یا ضربه سطحی.
چه کسانی بیشتر در معرض بیماری برگر هستند؟
بیماری برگر تقریباً همیشه در افراد مصرفکننده تنباکو دیده میشود. عوامل زیر ریسک بیماری را افزایش میدهند:
– مصرف سیگار
– مصرف قلیان
– مصرف پیپ
– استفاده از تنباکوی جویدنی
– شروع مصرف دخانیات در سنین پایین
– ادامه مصرف حتی پس از شروع علائم
این بیماری در مقایسه با آترواسکلروز معمولاً در سنین پایینتر بروز میکند.
بسیاری از بیماران زیر ۴۵ سال هستند و علائمشان با درد پا، سردی انگشتان یا زخمهای دیستال شروع میشود.
—
علائم بیماری برگر در پا
علائم بیماری برگر میتوانند تدریجی یا ناگهانی باشند. شایعترین نشانهها عبارتاند از:
1. سردی پا و انگشتان
کاهش خونرسانی باعث میشود پا همیشه سردتر از حالت عادی باشد.
2. بیحسی، گزگز یا سوزش
اختلال گردش خون و آسیب بافتی میتواند حس غیرطبیعی در انگشتان ایجاد کند.
3. درد هنگام راه رفتن
بیمار ممکن است در ناحیه کف پا، قوس پا یا ساق دچار درد شود؛ دردی که با فعالیت بیشتر میشود.
4. درد در حالت استراحت
در مراحل پیشرفته، حتی در زمان استراحت هم پا درد دارد. این علامت بسیار مهم است و نشاندهنده ایسکمی شدید است.
5. کاهش یا نبود نبض پا
در معاینه ممکن است نبضهای محیطی ضعیف یا غایب باشند.
6. تغییر رنگ پوست
پوست انگشتان ممکن است رنگپریده، کبود یا متمایل به آبی شود.
7. زخم ایسکمیک
زخمها معمولاً روی انگشتان پا، نوک پا یا نواحی دیستال ایجاد میشوند. این زخمها دردناک، دیرترمیم و گاهی دارای لبههای مشخص هستند.
—
زخم بیماری برگر چه ویژگیهایی دارد؟
زخم ناشی از بیماری برگر معمولاً با زخمهای عادی تفاوت دارد. این زخمها اغلب:
در انگشتان پا ایجاد میشوند
دردناک هستند
بهسختی ترمیم میشوند
ممکن است سطح کوچک اما عمق قابل توجهی داشته باشند
با سردی و کاهش نبض همراهاند
در صورت پیشرفت، به نکروز و گانگرن منتهی میشوند
این ویژگیها باعث میشود زخم برگر در دسته زخمهای عروقی قرار بگیرد؛
یعنی زخمهایی که علت اصلی آنها اختلال خونرسانی است.
تفاوت زخم برگر با زخم پای دیابتی
بسیاری از افراد زخم برگر را با زخم پای دیابتی اشتباه میگیرند، اما این دو بیماری تفاوتهای مهمی دارند:
زخم پای دیابتی بیشتر به دلیل نوروپاتی، فشار و اختلال خونرسانی ایجاد میشود.
زخم برگر مستقیماً ناشی از التهاب و انسداد عروقی است.
در دیابت، بیحسی ممکن است درد زخم را پنهان کند؛ اما در برگر، زخم اغلب بسیار دردناک است.
هر دو بیماری میتوانند به قطع عضو منجر شوند، اما درمان و ارزیابی آنها متفاوت است.
به همین دلیل، در بررسی هر زخمی روی پا باید هم علت عروقی و هم علت متابولیک مثل دیابت در نظر گرفته شود.
—
چگونه بیماری برگر تشخیص داده میشود؟
تشخیص بیماری برگر فقط با دیدن زخم ممکن نیست. پزشک معمولاً از چند روش استفاده میکند:
1. شرح حال دقیق
مهمترین سؤال، سابقه مصرف دخانیات است.
2. معاینه بالینی
بررسی نبض پا، رنگ پوست، دمای اندام و محل زخم.
3. تستهای عروقی غیرتهاجمی
مانند ABI یا بررسی فشارهای سگمنتال برای ارزیابی خونرسانی.
4. آنژیوگرافی
آنژیوگرافی میتواند انسدادهای دیستال و عروق کولترال مارپیچی را نشان دهد؛ یافتههایی که به نفع بیماری برگر هستند.
5.排除 سایر بیماریها
پزشک باید بیماریهای دیگر مثل آترواسکلروز، آمبولی، واسکولیتهای دیگر و سندرم آنتیفسفولیپید را هم رد کند.
—
درمان بیماری برگر و زخم پا
مهمترین و اصلیترین درمان بیماری برگر، قطع کامل و دائمی مصرف دخانیات است. هیچ دارویی نمیتواند اثر ادامه مصرف سیگار را خنثی کند.
اقدامات درمانی اصلی:
– ترک کامل سیگار، قلیان و همه محصولات تنباکویی
– پرهیز از سرما
– جلوگیری از آسیب مکانیکی، حرارتی و شیمیایی
– استفاده از کفش مناسب
– مراقبت از زخم و پانسمان تخصصی
– درمان عفونت در صورت وجود
– ارزیابی عروقی توسط متخصص
در موارد شدید، اگر ایسکمی اندام تهدیدکننده باشد، ممکن است از درمانهای پیشرفتهتر مانند داروهای وازودیلاتور، پروستاسیکلین یا مداخلات عروقی استفاده شود.
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
اگر فردی که سیگار یا قلیان مصرف میکند، دچار هر یک از علائم زیر شد، مراجعه سریع به پزشک ضروری است:
زخم روی انگشت پا که خوب نمیشود
درد شدید در انگشتان یا کف پا
سیاه شدن بخشی از پوست
سردی شدید پا
ترشح بدبو یا چرکی
تب یا قرمزی منتشر
کاهش ناگهانی نبض پا
این علائم میتوانند نشانه پیشرفت ایسکمی یا شروع گانگرن باشند و نباید نادیده گرفته شوند.
—
پیشگیری از زخم در بیماری برگر
در این بیماری پیشگیری بسیار مهمتر از درمان است. بهترین راه پیشگیری از زخم پا در بیماری برگر عبارت است از:
ترک کامل دخانیات
معاینه منظم پاها
پرهیز از کفش تنگ یا نامناسب
محافظت از پا در برابر سرما
اجتناب از آسیب و فشار مداوم
مراجعه زودهنگام هنگام مشاهده هر زخم کوچک
جمعبندی
بیماری برگر یک بیماری عروقی جدی است که ارتباط بسیار قوی با مصرف تنباکو دارد.
این بیماری با ایجاد التهاب و انسداد در عروق کوچک و متوسط، باعث کاهش خونرسانی به پا میشود.
نتیجه این فرایند، ایجاد زخمهای ایسکمیک، دردناک و دیرترمیم در انگشتان و قسمتهای انتهایی پا است.
اگر بیماری بهموقع تشخیص داده نشود، میتواند به گانگرن و حتی قطع عضو منجر شود. مهمترین اقدام درمانی، ترک کامل و دائمی دخانیات است.